Verlies je tijdens het afvallen alleen vet?

Nee, tijdens het afvallen verlies je niet alleen vet. Het lichaam breekt bij een calorietekort ook spiermassa, vocht en in mindere mate botdichtheid af. Hoeveel van elk je verliest, hangt sterk af van de manier waarop je afvalt, je voedingspatroon en je bewegingsniveau. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over lichaamssamenstelling tijdens het afvallen.

Wat verlies je naast vet als je afvalt?

Naast vet verlies je bij het afvallen ook spiermassa, vocht en glycogeen. Bij een calorietekort gebruikt het lichaam meerdere energiebronnen tegelijk. Hoeveel van elk je verliest, verschilt per persoon en hangt af van de grootte van het tekort, de eiwitinname en de mate van lichaamsbeweging.

In de eerste dagen van een dieet verlies je relatief veel vocht. Dit komt doordat het lichaam glycogeen, de opgeslagen vorm van koolhydraten in spieren en lever, aanspreekt. Glycogeen bindt water, dus zodra die voorraad daalt, verlies je ook vocht. Dit verklaart waarom de weegschaal in het begin snel beweegt, maar dat niet altijd echte vetverbranding weerspiegelt.

Daarna begint het lichaam een combinatie van vet en spierweefsel te verbranden. De verhouding hangt af van factoren zoals de snelheid van het gewichtsverlies, de hoeveelheid eiwit in de voeding en of iemand krachtsport beoefent. Bij een te agressief calorietekort of een te lage eiwitinname kan spierverlies een aanzienlijk deel van het totale gewichtsverlies uitmaken.

Hoeveel spiermassa verlies je bij het afvallen?

Bij een gemiddeld calorietekort zonder specifieke maatregelen kan spiermassa tien tot veertig procent van het totale gewichtsverlies uitmaken. Dit percentage varieert sterk op basis van eiwitinname, trainingsfrequentie en de snelheid waarmee iemand afvalt. Hoe sneller het gewichtsverlies, hoe groter doorgaans het aandeel spierverlies.

Mensen die al weinig spiermassa hebben of ouder zijn, lopen een groter risico op relatief meer spierverlies. Ook langdurig vasten of zeer lage calorie-innames versnellen de afbraak van spierweefsel, omdat het lichaam spieren als eiwitbron gaat gebruiken wanneer de voedingsinname te laag is.

Een gezond tempo van gewichtsverlies, waarbij de lichaamssamenstelling bij afvallen zoveel mogelijk behouden blijft, ligt doorgaans op een half tot één kilogram per week. Bij dit tempo is de kans groter dat het verlies voornamelijk uit vet bestaat.

Waarom is spierverlies tijdens het afvallen een probleem?

Spierverlies tijdens het afvallen is een probleem omdat spieren het metabolisme op peil houden. Minder spiermassa betekent een lager rustmetabolisme, waardoor het lichaam minder calorieën verbrandt in rust. Dit maakt het moeilijker om op gewicht te blijven na het afvallen en vergroot de kans op het jojo-effect.

Spieren spelen ook een rol bij insulinegevoeligheid, botsterkte en dagelijkse functionaliteit. Verlies van spiermassa kan op de lange termijn bijdragen aan een slechtere bloedsuikerregulatie en een verhoogd risico op blessures. Dit geldt zeker voor mensen boven de veertig, bij wie de spieropbouw van nature trager verloopt.

Bovendien ziet het lichaam er bij gelijk gewicht maar minder spiermassa anders uit. Iemand die tien kilo is afgevallen maar veel spier heeft verloren, kan er minder strak uitzien dan iemand die hetzelfde gewicht heeft verloren maar spiermassa heeft behouden. De weegschaal vertelt dus niet het volledige verhaal over de lichaamssamenstelling.

Hoe behoud je spiermassa terwijl je vet verliest?

Spiermassa behouden tijdens het afvallen lukt het best door voldoende eiwit te eten, krachtsport te beoefenen en het calorietekort niet te groot te maken. Deze drie factoren samen zorgen ervoor dat het lichaam vet aanspreekt als energiebron in plaats van spierweefsel.

• Eiwitinname verhogen: Een hogere eiwitinname, doorgaans 1,6 tot 2,2 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag, helpt spierverlies te beperken. Eiwit geeft ook een verzadigd gevoel, wat het makkelijker maakt om een calorietekort vol te houden.
• Krachttraining: Weerstandstraining geeft het lichaam een signaal om spierweefsel te behouden, ook bij een calorietekort. Twee tot drie keer per week trainen is voor de meeste mensen voldoende.
• Matig calorietekort: Een tekort van 300 tot 500 calorieën per dag is effectief zonder te agressief te zijn. Grotere tekorten leiden sneller tot spierverlies en zijn moeilijker vol te houden.
• Voldoende slaap: Slaap speelt een rol bij spierherstel en hormoonregulatie. Slaaptekort verhoogt het stresshormoon cortisol, wat spierverlies kan versnellen.

Helpt GLP-1-medicatie bij vetverbranding zonder spierverlies?

GLP-1-medicatie kan bijdragen aan gewichtsverlies, maar beschermt op zichzelf niet automatisch tegen spierverlies. Onderzoek laat zien dat bij gebruik van GLP-1-medicatie een deel van het gewichtsverlies ook uit spiermassa kan bestaan, vergelijkbaar met andere vormen van gewichtsverlies. Combinatie met voldoende eiwitinname en beweging blijft daarom belangrijk.

GLP-1-medicatie werkt door het hongergevoel te verminderen en de maagontlediging te vertragen. Dit maakt het makkelijker om minder te eten zonder constant honger te hebben. Het gewichtsverlies dat hieruit volgt, is echter nog steeds afhankelijk van de lichaamssamenstelling als het gaat om de verhouding vet versus spierverlies.

Mensen die GLP-1-medicatie gebruiken en tegelijk actief blijven en voldoende eiwit eten, behouden doorgaans meer spiermassa dan mensen die alleen op de medicatie vertrouwen. Medische begeleiding helpt bij het opstellen van een aanpak die rekening houdt met beide doelen: vetverbranding en spierbehoud.

Wanneer is medische begeleiding bij gewichtsverlies zinvol?

Medische begeleiding bij gewichtsverlies is zinvol wanneer iemand meerdere pogingen heeft gedaan zonder blijvend resultaat, een BMI heeft van 27 of hoger, of wanneer overgewicht gepaard gaat met gezondheidsklachten. Een arts kan beoordelen welke aanpak passend is en of medicamenteuze ondersteuning een optie is.

Veel mensen die jarenlang worstelen met hun gewicht, ervaren dat diëten en leefstijlaanpassingen onvoldoende effect hebben. Dit is niet altijd een kwestie van wilskracht. Biologische factoren zoals hormoonhuishouding, insulineresistentie en genetische aanleg spelen een rol. Een arts kan deze factoren meenemen in de beoordeling en een behandelplan opstellen dat aansluit bij de individuele situatie.

Begeleiding door een arts biedt ook structuur en controle op de lichaamssamenstelling tijdens het afvallen, zodat spierverlies zoveel mogelijk beperkt blijft. Niet iedereen komt in aanmerking voor medische behandeling; een arts beoordeelt per persoon of een traject verantwoord en passend is.

Hoe helpt Wellumo bij verantwoord afvallen

Wellumo biedt medische begeleiding bij gewichtsverlies voor mensen die al meerdere diëten hebben geprobeerd zonder blijvend resultaat. Het traject is volledig online en wordt begeleid door een BIG-geregistreerde Nederlandse arts die de situatie per persoon beoordeelt.

• Online intake: Via een medische vragenlijst wordt de situatie in kaart gebracht, zodat een arts een passende beoordeling kan maken.
• Artsbeoordeling binnen één werkdag: Een arts beoordeelt zelfstandig of een behandeling medisch verantwoord is en welke aanpak bij de persoon past.
• GLP-1-medicatie indien passend: Als een arts dit geschikt acht, kan GLP-1-medicatie worden voorgeschreven, altijd startend met de laagste dosering en opgebouwd onder begeleiding.
• Discrete thuisbezorging: Na goedkeuring door de arts en de apotheek wordt medicatie discreet verzonden.
• Transparante prijzen: Kosten worden vooraf duidelijk gecommuniceerd, zonder verborgen kosten.

Niet iedereen komt in aanmerking; de arts beslist per persoon of een behandeling passend en verantwoord is. Wil je weten of een medisch traject bij jou past? Start de online intake bij Wellumo en laat je situatie beoordelen door een Nederlandse arts. Heb je eerst vragen? Neem dan contact op of lees meer over hoe Wellumo werkt.