Wat is het verschil tussen overgewicht en obesitas?

Het verschil tussen overgewicht en obesitas zit in de mate van vetophoping en de bijbehorende gezondheidsrisico’s. Overgewicht betekent dat iemand meer lichaamsgewicht heeft dan gezond is voor zijn of haar lengte, terwijl obesitas een ernstiger stadium is waarbij het overtollige lichaamsvet de gezondheid actief bedreigt. Beide worden doorgaans vastgesteld aan de hand van de Body Mass Index, maar de grens tussen de twee heeft concrete medische betekenis. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over gewichtsklassen, risico’s en behandelopties.

Vanaf welke BMI spreek je van overgewicht of obesitas?

Overgewicht begint bij een BMI van 25 of hoger, obesitas bij een BMI van 30 of hoger. Een BMI tussen 25 en 29,9 valt in de categorie overgewicht. Vanaf 30 spreekt men van obesitas, die verder wordt onderverdeeld in drie klassen op basis van ernst en gezondheidsrisico.

De BMI, of Body Mass Index, wordt berekend door het lichaamsgewicht in kilogrammen te delen door het kwadraat van de lichaamslengte in meters. De indeling ziet er als volgt uit:

• Gezond gewicht: BMI 18,5 tot 24,9
• Overgewicht: BMI 25 tot 29,9
• Obesitas klasse I: BMI 30 tot 34,9
• Obesitas klasse II: BMI 35 tot 39,9
• Obesitas klasse III (ernstige obesitas): BMI 40 of hoger

Voor mensen met een Aziatische achtergrond gelden soms lagere grenswaarden, omdat bij hen gezondheidsrisico’s al bij een lagere BMI kunnen optreden. De BMI is een nuttig screeningsinstrument, maar geeft geen volledig beeld van iemands gezondheid. Spiermassa, vetdistributie en leeftijd spelen ook een rol.

Welke gezondheidsrisico’s horen bij overgewicht versus obesitas?

Overgewicht verhoogt al het risico op aandoeningen zoals hoge bloeddruk, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Bij obesitas zijn deze risico’s aanzienlijk groter en komen er extra complicaties bij, zoals slaapapneu, gewrichtsklachten, leververvetting en een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker.

Het onderscheid in gezondheidsrisico’s tussen overgewicht en obesitas is niet alleen kwantitatief maar ook kwalitatief. Bij overgewicht gaat het vaak om een verhoogd risico dat met leefstijlveranderingen goed te beïnvloeden is. Bij obesitas, zeker bij klasse II en III, is de belasting op het lichaam zo groot dat medische begeleiding vrijwel altijd noodzakelijk is.

Specifieke risico’s die sterker samenhangen met obesitas dan met overgewicht zijn onder andere:

• Ernstige insulineresistentie en diabetes type 2
• Obstructieve slaapapneu
• Niet-alcoholische leververvetting (NAFLD)
• Chronische gewrichtsklachten, met name in knieën en heupen
• Verhoogd risico op beroerte en hartfalen
• Psychische klachten zoals depressie en verminderd zelfvertrouwen

Hoe langer iemand met obesitas leeft zonder behandeling, hoe groter de kans op blijvende schade aan organen en het bewegingsapparaat. Vroeg ingrijpen heeft dan ook een aanzienlijk grotere impact op de lange termijn.

Is buikomvang een betere maatstaf dan BMI?

Buikomvang is geen vervanging voor BMI, maar een waardevolle aanvulling. Waar de BMI het totale lichaamsgewicht meet in verhouding tot de lengte, geeft de buikomvang inzicht in de hoeveelheid buikvet, ook wel visceraal vet genoemd. Dat type vet is bijzonder schadelijk omdat het rondom de organen zit en direct bijdraagt aan metabole risico’s.

De richtlijnen voor een verhoogd gezondheidsrisico op basis van buikomvang zijn:

• Mannen: verhoogd risico bij een buikomvang van 94 cm of meer, sterk verhoogd bij 102 cm of meer
• Vrouwen: verhoogd risico bij 80 cm of meer, sterk verhoogd bij 88 cm of meer

Iemand met een BMI in de categorie overgewicht maar een grote buikomvang kan een hoger gezondheidsrisico hebben dan iemand met een hogere BMI maar een kleinere tailleomvang. Omgekeerd kan een gespierd persoon een hoge BMI hebben zonder verhoogd risico. Artsen gebruiken beide maten dan ook samen voor een completer beeld van iemands gewicht en gezondheid.

Wanneer is medische behandeling van overgewicht nodig?

Medische behandeling van overgewicht is aangewezen wanneer leefstijlveranderingen onvoldoende resultaat geven, wanneer er sprake is van gewichtsgerelateerde gezondheidsproblemen, of wanneer de BMI boven de 30 uitkomt. Bij een BMI boven de 35 in combinatie met comorbiditeiten is medische begeleiding vrijwel altijd geïndiceerd.

In de praktijk zijn er meerdere signalen die aangeven dat zelfstandig afvallen niet langer voldoende is:

• Herhaalde pogingen tot gewichtsverlies die niet beklijven
• Aanwezigheid van diabetes, hoge bloeddruk of andere gewichtsgerelateerde aandoeningen
• Ernstige vermoeidheid, gewrichtsklachten of slaapproblemen door het gewicht
• Een BMI van 30 of hoger, zeker in combinatie met een grote buikomvang

Medische behandeling betekent niet automatisch medicatie. Een arts beoordeelt per persoon welke aanpak passend is, waarbij leefstijlbegeleiding altijd een onderdeel blijft. Niet iedereen komt in aanmerking voor medicamenteuze behandeling; dat hangt af van de individuele situatie en medische achtergrond.

Wat zijn de meest effectieve behandelingen bij obesitas?

De meest effectieve behandelingen bij obesitas combineren leefstijlverandering met medische of chirurgische ondersteuning. Leefstijlinterventie, bestaande uit voedingsaanpassing, beweging en gedragsverandering, vormt de basis. Medicamenteuze behandeling, zoals GLP-1-medicatie, kan bijdragen aan gewichtsverlies wanneer leefstijlverandering alleen onvoldoende effect heeft.

Leefstijlinterventie als fundament

Elke behandeling bij obesitas begint met leefstijlverandering. Een structureel calorietekort, meer beweging en aanpassing van eetgedrag zijn bewezen effectief op de lange termijn. Begeleiding door een diëtist of leefstijlcoach vergroot de kans op blijvend succes aanzienlijk. Zonder gedragsverandering is de kans op terugval na gewichtsverlies groot, ongeacht de behandelmethode.

Medicamenteuze behandeling

GLP-1-medicatie is een categorie geneesmiddelen die de eetlust remt en de bloedsuikerregulatie ondersteunt. Deze medicatie kan bijdragen aan gewichtsverlies bij mensen met obesitas, maar wordt alleen voorgeschreven na medische beoordeling. Resultaten verschillen per persoon en de medicatie werkt het best in combinatie met leefstijlverandering. Een arts bepaalt of iemand in aanmerking komt op basis van gezondheidsgeschiedenis en huidige situatie.

Bariatrische chirurgie

Bij ernstige obesitas, doorgaans vanaf een BMI van 40 of vanaf 35 met ernstige comorbiditeiten, kan bariatrische chirurgie worden overwogen. Ingrepen zoals een maagverkleining of maagomleiding leiden tot aanzienlijk en langdurig gewichtsverlies. Dit is een ingrijpende optie die uitgebreide medische voorbereiding en nazorg vereist.

Hoe Wellumo helpt bij overgewicht en obesitas

Wellumo biedt medische begeleiding voor mensen die stappen willen zetten bij overgewicht of obesitas, maar niet weten waar ze moeten beginnen of drempels ervaren bij de huisarts. Het traject verloopt volledig online, discreet en met begeleiding van BIG-geregistreerde artsen.

Zo werkt het bij Wellumo:

• Mensen starten met een medische intake via een vragenlijst, zodat een arts de situatie goed kan beoordelen
• Een BIG-geregistreerde arts beoordeelt de aanvraag zelfstandig en bepaalt of een behandeling passend en medisch verantwoord is
• Bij goedkeuring wordt een recept opgesteld en doorgestuurd naar de samenwerkende apotheek
• Medicatie wordt discreet thuisbezorgd, met de mogelijkheid van een abonnement voor herhaalleveringen
• Prijzen worden vooraf transparant gecommuniceerd, zonder verborgen kosten

Niet iedereen komt in aanmerking; de arts beslist per persoon of een behandeling verantwoord is. Wil je weten hoe het traject precies werkt? Lees meer over de werkwijze van Wellumo of neem contact op voor meer informatie. Start een intake en laat een arts beoordelen welke aanpak bij jouw situatie past.